Hoe vol is het net echt?

Weekbrief over ruimte op het stroomnet. Nummer 2 · donderdag 8 oktober 2026

Hoe vol is het net echt?

Nieuwsuur opende maandag met de vraag of Nederland zich rijk rekent aan beton en koper. De netbeheerders begroten 235 miljard euro aan netuitbreiding. Hoogleraar Jan Rotmans zegt dat het de helft minder kan als we het bestaande net slimmer gebruiken. Alliander houdt het op tien procent van het probleem.

Die discussie wordt gevoerd met schattingen. Er bestaat ook een meting, en die staat in de brondata van de netbeheerders zelf.

Per voedingsgebied publiceren zij twee getallen die zelden naast elkaar worden gelegd: hoeveel vermogen het net daar aankan, en hoeveel er op de drukste momenten nodig is om de bestaande transportcontracten te bedienen. Wij hebben die twee tegen elkaar gezet voor alle 370 gebieden waarvoor ze gepubliceerd zijn.

De mediane benutting op het piekmoment is 77 procent. Het net is niet leeg. Wie dat beweert, heeft de cijfers niet gezien.

Maar het beeld is ongelijk verdeeld:

• In 56 gebieden is de piekvraag nu al groter dan wat het net aankan. Daar is geen discussie: er moet staal bij.
• In 64 gebieden staat een wachtrij terwijl op het piekmoment minder dan de helft van de aanwezige capaciteit nodig is. Samen gaat het daar om 2.110 wachtende verzoeken en 1.483 MW.

De zes gebieden waar de meeste bedrijven wachten in een halfleeg net:

In Helden bij Peel en Maas wachten 87 aanvragers op een net dat op zijn drukste moment voor een vijfde wordt gebruikt.

Drie dingen die hier niet uit af te leiden zijn, en ze wegen zwaar. Een station moet een storing kunnen opvangen, en hoeveel vermogen daarvoor vrij moet blijven publiceren de netbeheerders niet per gebied. Capaciteit wordt toegekend op contract en niet op gemeten verbruik, dus wie 2 MW vastlegt en 0,6 MW gebruikt bezet toch 2 MW. En een gebied kan ruimte hebben terwijl het TenneT-station erboven vol zit.

Dit is dus geen bewijs dat er ruimte ligt. Het is de vraag van Nieuwsuur, met getallen eronder en met een postcode erbij. Waarom in Helden 87 bedrijven wachten op een net dat voor tachtig procent onbenut is op de piek, kunnen alleen de netbeheerders uitleggen.

De cijfers per gebied staan op dewachtrij.nl/benutting.

De kaart van oktober is er nog niet

De capaciteitskaart wordt normaal gesproken op de eerste vrijdag van de maand vervangen. Die viel dit jaar op 2 oktober.

De versie die vandaag online staat, is door de netbeheerders gepubliceerd op 7 september. Wij controleren de bron elke ochtend en sinds 19 september zeventien keer gedaan. Het bestand is geen byte veranderd.

Dat is op zichzelf geen schandaal. Het is wel iets wat niemand anders kan vaststellen, omdat elke nieuwe versie de vorige overschrijft en niemand de oude bewaart. Wij bewaren ze, met tijdstempel, en de hashes staan publiek op dewachtrij.nl/archief.

Zodra de oktoberversie verschijnt, staat hier wat er in een maand is veranderd.

Wat er intussen wél veranderde

Crisiswetgeving. Het kabinet zet tien besluiten in om het volle net sneller aan te pakken. Sinds 1 oktober gaan beroepsprocedures tegen elektriciteitsprojecten rechtstreeks naar de Raad van State, met een uitspraaktermijn van zes maanden en geen pro-formaberoep meer. Dat scheelt volgens de staatssecretaris tot anderhalf jaar. Verder: de provincie wordt standaard bevoegd gezag voor 110 en 150 kV-projecten, een deel van de vergunningen voor hoogspanningsstations vervalt, en netuitbreidingen worden vrijgesteld van stikstofvergunning.

Een vluchtstrook op het net. In dezelfde brief: bedrijven die hun verbruik tijdelijk terugnemen als het net het zwaar heeft, mogen ruimte gebruiken die nu wordt vrijgehouden. Wie flexibel is, komt eerder aan de beurt. Dat sluit aan op het ACM-kader waarin congestieverzachters voorrang hebben.

Woningbouw mag eerder aankloppen. Sinds 1 oktober kunnen woningbouwprojecten eerder transportcapaciteit aanvragen.

De EHUB-subsidie is open. Sinds 1 oktober, 9,6 miljoen euro, op volgorde van binnenkomst, tot 1 mei 2027. Voor samenwerkingen van minimaal drie bedrijven met een grootverbruikaansluiting.

Kort

Europoort krijgt 500 MW, maar niet snel. Stedin en TenneT plaatsen een tijdelijke 380 kV-transformator in Europoort, goed voor 500 MW voor de Rotterdamse haven en de Zuid-Hollandse eilanden. Lees de datum: in gebruik op zijn vroegst eind 2028, en Stedin zegt er zelf bij dat dit op korte termijn geen capaciteit oplevert. Welke bedrijven eerder aan de beurt zijn, hoort u eind dit jaar.

Amsterdam. Liander meldt dat ruim 300 Amsterdamse ondernemers het afgelopen jaar alsnog ruimte kregen, grotendeels door congestiemanagement en flexibele contracten.

Nettarieven 2027. Enexis publiceerde de voorgestelde tarieven voor volgend jaar. De netbeheerders rekenen landelijk op ongeveer twintig procent stijging. Wachten wordt duurder, ook als er niets gebeurt.

Eén nieuwe congestieverzachter. In het GOPACS-register staat sinds kort Zympler, een Utrechtse partij voor energiemanagement. Het register telt nu 126 erkende Congestion Service Providers. Wie flexibiliteit aanbiedt, staat in het ACM-kader vooraan in de wachtrij.

Leesstapel. De Klimaat- en Energieverkenning 2026 van het PBL (208 pagina's) en de Klimaat- en Energienota 2026 gingen op 21 september naar de Kamer.

Hoe wij met reacties omgaan

Wij stellen onze vragen aan netbeheerders in het openbaar, dus hun antwoorden horen daar ook. Reacties van organisaties op onze cijfers publiceren wij op dewachtrij.nl/correspondentie: naam van de organisatie, datum, strekking, en wat wij ermee gedaan hebben. Wie liever niet geciteerd wordt, schrijft dat erbij; dan vermelden wij alleen dat er gereageerd is. Berichten van particulieren en van ondernemers over hun eigen aansluiting blijven privé.

Een aantoonbare fout verbeteren wij, altijd, en vermelden wij hier. Ook als wij ernaast zaten. Vooral dan.

Verantwoording

Op 3 en 4 oktober hebben wij niet gemeten. Een fout in onze eigen publicatiecode liet de dagelijkse taak afbreken nadat de meting was gedaan maar voordat die was opgeslagen. Die twee dagen vullen we niet alsnog aan: een meting die niet op de dag zelf is vastgelegd en getijdstempeld, is geen meting. De volgorde is omgedraaid, en de ontbrekende dagen staan vermeld in het archief.

Uw gebied. Antwoord op deze mail met uw postcode. U krijgt de stand van uw eigen voedingsgebied, en bericht op de dag dat er iets verandert.

Bronnen: brondata landelijke capaciteitskaart (Netbeheer Nederland), peildatum 7 oktober 2026, dagelijks gearchiveerd en met tijdstempel vastgelegd · Nieuwsuur, 5 oktober 2026 · Kamerbrief crisiswetgeving netcongestie, september 2026 · Stedin, persbericht Europoort, 23 september 2026 · Liander, Enexis en Netbeheer Nederland, oktober 2026 · GOPACS-register · RVO, Onderzoek Energiehubs. Alle cijfers zijn na te rekenen: zie dewachtrij.nl/methode.